کاربر میهمان به سایت ما خوش آمدید ورود ثبت نام
منوي سايت
جستجو سریع
کلمه کلیدی :
ترتیب چیدمان
ترتیب نمایش بر اساس

سلولهای بدن برای رشد، اعمال حیاتی و ترمیم بافت ها نیاز به مواد مغذی دارند و غذاها این مواد را در اختیار سلول ها قرار می دهند. مواد مغذی یا نوترینت ها از درشت مغذیها و ریز مغذیها تشکیل شده اند. درشت مغذیها یا مایکرونوترینت ها شامل: کربوهیدرات، چربی، پروتئین و ریزمغذیها شامل: انواع ویتامین ها و املاح معدنی (ید، کلسیم، روی، آهن و ...) هستند که گرچه به مقدار کم مورد نیازند ولی برای انجام اعمال حیاتی بدن بسیار ضروری هستند. توجه به اثرات ناگوار کمبود ریزمغذی ها بر سلامت، یادگیری، توانمندی ذهنی و قدرت کسب مهارت های پیچیده قابل تامل است. این کمبودها بصورت گرسنگی پنهان می توانند جوامع را از توانمندی و توسعه باز دارند.  

 

موضوعات موجود:

  1. ويژگيهاي ريزمغذيها (Micronutrients)  
  2. اثرات كمبود ريزمغذي ها
  3. فوايد اجتماعي اقتصادي بهبود وضعيت ريزمغذي ها 
  4. ویتامین آ
 
 
پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از کمبود ریزمغذی ها
 
اهداف اختصاصی:
1.       ارتقاء آگاهی های تغذیه ای کارکنان بهداشتی در خصوص نحوه پیشگیری از کمبود ریزمغذی ها
 
2.       ارتقاء آگاهی های تغذیه ای عموم مردم در خصوص نحوه پیشگیری از کمبود ریزمغذی ها
 
1.       اصلاح عادات والگوهاي غذايي
2.       مكمل ياري
3.       غني سازي
4.       ارتقاء سطح بهداشت عمومي
کارگاه های برگزار شده در خصوص کنترل و پیشگیری از کمبود ریزمغذی ها 
عنوان کارگاه
گروه هدف
2 کارگاه آموزشی یکروزه پیشگیری و کنترل کمبود ریزمغذیها
کلیه کارشناسان تغذیه ستاد شبکه ها و مراکز مشاوره تغذیه تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهران و مسئولین فنی مراکز بهداشتی درمانی تابعه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مواد مغذی مورد نیاز برای بدن بر اساس سن، جنس، اندازه های بدن، فعالیت شخص و شرایط خاص سلامت متفاوت است اگرچه رعایت تنوع و تعادل در رنتخاب مواد غذایی منجر به یک رژیم غذایی مطلوب می شود ولی به دلایل شرایط اقلیمی خاص یا بعضی از عادات غذایی ممکن است گروهی جمعیت یا همه افراد یک منطقه مبتلا به کمبود ماده مغذی و عوارض آن شوند. شستشوی خاکهای کشاورزی در اثر سیلاب ها، کشت های متفاوت، استفاده از کودهای نامناسب موجب فقر خاک از نظر مواد مغذی و نهایتاً کمبود در محصولات کشاورزی می شود. نتیجه این کمبودها آن است که جانداران نیز دچار کمبود می شوند و انسان هم که از هر دو منبع گیاهی و حیوانی تغذیه می کند در معرض کمبود قرار می گیرد، در این صورت حتی رعایت اصول غذایی نیز نمی تواند مفید واقع شود.
علاوه بر آن افزایش نیاز به بعضی ریزمغذی ها در دوره هایی خاص مثل دوران جنینی (بارداری)، کودکی، بلوغ، شیردهی و حتی سالمندی موجب می شود که برای حفظ سلامت، ریزمغذیها را بصورت مکمل برای گروههای سنی خاص تجویز نمود. در واقع برای غلبه بر کمبود ریزمغذی ها با توجه به شرایط باید از کارهای متفاوت و ادغام یافته استفاده کرد.
ارتقاء بهداشت عمومی، آب سالم، دفع بهداشتی زباله همزمان با برنامه های انگل زدایی در جواعی که مشکل بهداشت عمومی وجود دارد می تواند در کاهش کمبود ریزمغذی ها اثر بگذارد، آموزش تغذیه و استفاده از توصیه های تغذیه به نحو صحیح اثر قابل ملاحظه ای در پیشگیری از کمبود انواع ریزمغذی ها دارد.
غنی سازی مواد غذایی با ریزمغذی ها نیز یکی از راه هایی است که یک ماده مغذی خاص را می توان به گروهی از جمعیت رساند. غنی سازی نمک با ید و آرد با آهن مثال هایی از غنی سازی هستند.
توجه به اثرات ناگوار کمبود ریزمغذی ها بر سلامت، یادگیری، توانمندی ذهنی و قدرت کسب مهارت های پیچیده قابل تامل است. این کمبودها بصورت گرسنگی پنهان می توانند جوامع را از توانمندی و توسعه باز دارند.  
 
  1. به مقداربسيارجزئي(ميلي گرم واجزاي آن) مورد نياز مي باشند .
  2.  نقش موثر در اعمال حياتي موجود زنده دارند.
  3. عدم دريافت آنها زندگي فرد و جامعه را در معرض خطرجدي قرار ميدهد.
1.       بهداشتي
2.       اقتصادي
3.       رواني
4.       فرهنگي – اجتماعي
5.       فيزيكي       
1.       بهبود وضعيت سلامتي و افزايش ظرفيت كاري
2.       بهبود وضعيت آموزشي
3.       كاهش هزينه مراقبتهاي بهداشتي
4.       ارتقا كيفيت زندگي 
در ادامه با برخی ریزمغذی ها و اثرات کمبودشان در بدن بیشتر آشنا می شویم:
این ویتامین یکی از مواد مغذی و مهم با نقش های اساسی در سلامت ارگان های بدن است. این ویتامین در پیشگیری از بروز عفونت، سلامت پوست و بافت های مخاطی دهان، دستگاه گوارش، مجاری تنفسی، چشم ها و تامین رشد کودکان تاثیر بسزایی دارد.
نقش های بیولوژیک ویتامین آ
بینایی:
ویتامین آ برای بینایی، حفظ سلامت چشم و قدرت دید در تاریکی ضروری است. در صورتی که بدن با کمبود ویتامین آ مواجه شود، شبکوری بروز می کند. شبکوری یا کاهش قدرت دید در تاریکی اولین علامت کمبود ویتامین آ است.
 
نمو سلولهای پوششی:
شواهد زیادی مبنی بر از بین رفتن ترشح مخاط توسط سلولهای اپیتلیال و در نتیجه، خشکی بافت مخاطی بدن در شرایط کمبود ویتامین آ وجود دارد. چون سلول های اپیتلیال دائماً از دست رفته و جایگزین می شوند، نیاز به ویتامین آ براب حفظ سلامتی این بافت، دائمی است.
 
نمو استخوان:
وجود ویتامین آبرای رشد طبیعی استخوان ضروری است. نقش ویتامین آ در رشد استخوان مربوط به تبدیل سلول های نارس به سلول های اصلی استخوان می باشد. کمبود ویتامین ، اثرات نامطلوب بر رشد طولی استخوان ها دارد.
 
پاسخ های ایمنی:
ویتامین آ برای حفظ سلامت پوست بدن که یک مکانیسم غیر اختصاصی سیستم دفاعی بدن است حائز اهمیت است. ویتامین آ در مکانیسم اختصاصی دفاع بدن نیز نقش دارد. کمبود ویتامین آ خطر ابتلاء به انواع عفونت ها (خصوصاً اسهال و عفونت های دستگاه تنفسی) و مرگ و میر را به میزان 2 تا 4 برابر افزایش می دهد. کمبود ویتامین آ، دوره بیماری را طولانی تر می کند و شدت آن را افزایش می دهد.
 
تولید مثل:
نقش ویتامین آ در تقویت باروری در حیوانات از مدت ها قبل گزارش شده است. در مورد انسان نیز، شواهدی در مورد تاثیر ویتامین آ بر بهبود وضعیت باروری بدست آمده است.
 
خونسازی:
مطالعات زیادی ارتباط بین ویتامین آ و آهن را نشان داده است. مطالعات حاکی از آن است که تجویز همزمان ویتامین آ و آهن نقش بسیار موثر در جبران کم خونی فقر آهن افراد داشته است. مکانیسم این اثر هنوز به خوبی شناخته نشده است، ولی به نظر می رسد ویتامین آ، به جذب، هضم و ذخیره آهن در بدن کمک می کند. گاهی اوقات کم خونی فقر آهن با کمبود ویتامین آ همراه است و دیده شده است که با تجویز مکمل ویتامین آ میزان هموگلوبین خون افزایش یافته است.
 
رشد:
مطالعات نشان داده است ویتامین آ به عنوان یک شبه هورمون عمل کرده و به رشد و نمو سلول های بدن کمک می کند.
 
منابع غذایی ویتامین آ
منابع غذایی ویتامین آ که از طریق رژیم غذایی دریافت می گردند اصولاً به دو شکل زیر می باشند:
1-      فرم فعال ویتامین آ که در منابع حیوانی نظیر جگر، قلوه، زرده تخم مرغ، شیر و لبنیات پرچرب و کره موجود می باشد.
2-      کاروتنوئیدها و به ویژه بتاکاروتن که پیش ساز ویتامین آ بوده و به طور عمده در میوه های رنگی و سبزیجات زرد و سبز نظیر اسفناج، کاهو، هویج، کدو حلوایی، زردآلو، آلو، موز، انگور، خربزه، خرمالو و انواع مرکبات وجود دارند.
منابع غذایی حیوانی ویتامین آ از قابلیت جذب بهتری برخوردارند. عوامل متعددی بر قابلیت جذب ویتامین آ اثرگذار هستند. از جمله رژیم غذایی کم چربی جذب ویتامین آ را کاهش می دهد. چربی برای جذب کاروتنوئیدها ضروری است. نسبت پروتئین و روی نیز به نگهداری وضعیت مطلوب ویتامین آ در بدن کمک می کند. ویتامین E به عنوان آنتی اکسیدان، ویتامین آ را از اکسیداسیون محافظت می کند. فیبر نیز موجب کاهش جذب ویتامین آ می شود. به طور کلی جذب بتاکاروتن ها از منابع رژیم غذایی حدود 50 تا 80% است.
 
علل کمبود ویتامین آ
 
 
افزایش نیاز
کودکی
نوجوانی
بارداری
شیردهی
                                                                        
                                
  
اختلال در استفاده بدن از ویتامین آ
سوء تغذیه پروتئین انرژی
ابتلاء مکرر به بیماری های عفونی
آلودگی های انگلی
سوء جذب چربی
رژیم کم چربی
پایین بودن جذب ویتامین آ
  
 
 
    
دریافت ناکافی

محرومیت کودک از شیر مادر
تغذیه تکمیلی نا مناسب
تغذیه نامناسب در دوران بیماری و نقاهت
نا آگاهی های تغذیه ای
فقر اقتصادی
کم بودن منابع ویتامین آ در محل
                                                  
 
                                                                               
                                    
 
        
 
 
 
 
                                            
عوارض کمبود ویتامین آ:
شبکوری:
اولین علامت کمبود ویتامین آ، کاهش قدرت دید در تاریکی است. در این حالت وقتی فرد دچار کمبود ویتامین آ در یک محیط تاریک قرار می گیرد، تطابق به تاریکی در مدت زمان طولانی تر انجام می شود. تداوم کمبود ویتامین آ عوارض چشمی مانند خشکی ملتحمه، لکه بیتو، خشکی قرنیه، زخم قرنیه، نرمی قرنیه و کوری مطلق را بدنبال خواهد داشت.
 
افزایش خطر ابتلاء به عفونت ها:
کمبود ویتامین آ موجب کاهش مقاومت سیستم دفاعی بدن گردیده و خطر ابتلاء به انواع عفونت ها (خصوصاً اسهال و عفونت های دستگاه تنفسی) و مرگ و میر کودکان را افزایش می دهد.
 
اختلال در رشد:
کمبود ویتامین آ در دوران کودکی و نوجوانی به دلیل سرعت رشد و افزایش نیاز به ویتامین آ منجر به اختلال در رشد گردیده و در نتیجه کودکانی که در این دوران دچار کمبود ویتامین آ می گردند از رشد خوبی برخوردارند.
 
اختلال در سیستم خونسازی:
با توجه به نقش و اهمیت ویتامین آ در جذب، حمل و ذخیره آهن، در موارد کمبود ویتامین آ اختلالاتی در سیستم خونسازی بدن بوجود می آید.
 
پیشگیری و کنترل کمبود ویتامین آ:
چهار راهکار اساسی در برنامه پیشگیری و کنترل کمبود ویتامین آ عبارتند از:
1-      آموزش تغذیه
2-      مکمل یاری
3-      غنی سازی مواد غذایی
4-      کنترل بیماری های عفونی و انگلی
 
بیشتر بدانیم:
- باید در تمام فصول سال از منابع غذایی روزانه استفاده نمود. فرآوری و نگهداری مواد غذایی حاوی ویتامین آ در فصول مختلف یکی از راه های رساندن این ویتامین به بدن است.
 
- شیر مادر تنها منبع ویتامین آ در چند ماه اول زندگی شیرخوار است و در اغلب اوقات یکی از بهترین منابع غذایی ویتامین آ تا دو سال همراه با تغذیه تکمیلی است. بنابراین تغذیه انحصاری کودک با شیر مادر به مدت 6 ماه و ادامه شیردهی تا 2 سال همراه با تغذیه تکمیلی رهکار مناسبی جهت ارتقاء وضعیت ویتامین آ می باشد.
 
- اگرچه منابع حیوانی ویتامین آ از قابلیت جذب بالایی برخوردارند، اما از منابع غذایی گران به شمار می روند. به خااطر داشته باشیم استفاده از منابع گیاهی ویتامین آ سهم بسزایی در ارتقاء وضعیت ویتامین دارد.
 
- ویتامین آ موجود در منابع حیوانی و بتاکاروتن موجود در منابع گیاهی در اثر حرارت، اشعه ماوراء بنفش خورشید و اکسیژن تخریب می شود. بنابراین روش های تهیه و نگهداری مواد غذایی می تواند منجر به کاهش قابل ملاحظه ویتامین ، در غذاهای حیوانی و یا منابع بتاکاروتن شود.
 
- طبخ طولانی با حرارت بالا می تواند موجب کاهش فعالیت ویتامین آ و بتاکاروتن شود و با توجه به اینکه بخش عمده ویتامین آ دریافتی از منابع گیاهی تامین می شود باید توجه نمود که شرایط پخت به نحوی باشد که اتلاف ویتامین را به حداقل برساند.

 

تاریخ انتشار : 1390/02/19 | تاریخ بروزرسانی : 1391/10/18 |
نقشه سایت | تماس با ما | سیاست حفظ اسرار
کليه حقوق اين وب سايت متعلق به معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران ميباشد