کاربر میهمان به سایت ما خوش آمدید ورود ثبت نام
منوي سايت
جستجو سریع
کلمه کلیدی :
ترتیب چیدمان
ترتیب نمایش بر اساس

 

دوره ای که پس از نوزادی آغاز شده و تا بلوغ به درازا می کشد، اغلب به عنوان دوره پنهان یا سکون رشدی نامیده می شود. اگرچه رشد فیزیکی در این دوران کمتر قابل توجه است و در مقایسه با سال اول زندگی روند ثابتی دارد اما سنین پیش از دبستان و اواسط دوره دبستان زمانی است که رشد قابل ملاحظه ای در محدوده اجتماعی، شناختی و احساسی رخ می دهد. همچنین توجه به این نکته ضروری است که استخوان ها، ماهیچه و خون کودک همواره در حال رشد و تکامل است نیاز آنها به مواد مغذی نسبت به اندازه بدنشان بیشتر از بزرگسالان است. بنابراین اگر اشتهای آنها برای مدت طولانی کم باشد، از غذاهای محدودی استفاده کنند و یا رژیم های رقیق و فقیر از مغذی مصرف کنند، در معرض خطر ایجاد سوءتغذیه قرار می گیرند.
 
 
 
بهبود رشد و تغذیه در کودکان سنین دبستان
 
اهداف اختصاصی:
 
1.       کاهش کم وزنی ، کوتاه قدی و لاغری در کودکان سنین دبستان
2.       ارتقاء آگاهی پرسنل بهداشتی در خصوص اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
3.       ارتقاء آگاهی اولیاء مدارس در خصوص اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
4.       ارتقاء آگاهی مادران از اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
5.       ارتقاء آگاهی دانش آموزان در خصوص تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان

 

  1.  آموزش پرسنل بهداشتی در خصوص اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
  2.  آموزش اولیاء مدارس در خصوص اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
  3.  آموزش مادران از اصول تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
  4.  آموزش دانش آموزان در خصوص تغذیه صحیح کودکان سنین دبستان
 
اقدامات آموزشي و مشاوره اي برنامه هاي تغذيه دانش آموزان مدارس ابتدایی طی سال 1391
 
مدارس ابتدايي
تعداد كل مدارس
تعداد مدارسي كه جلسات آموزشي تغذيه براي آنها برگزار شده
تعداد كل جلسات آموزش تغذيه برگزار شده
642
505
818
 
 
 
در سال های گذشته عوارض ناشی از کمبود ید با طیف وسیعی از تظاهرات بالینی شامل نازایی، سقط جنین، تولد نوزاد مرده، عقب ماندگی ذهنی و... بار سنگینی به بهداشت و درمان کشور تحمیل می کرد. علاوه بر این اثر مخرب و ناتوانی ذهنی و جسمی ناشی از کمبود این ماده مغذی با کاهش آموزش پذیری هزینه های بالایی را به آموزش و پرورش کشور تحمیل کرده و توسعه کشور را دچار اختلال می کرد. خوشبختانه اکنون بیش از 10 سال است که مردم کشور ما در شهر و روستا با دسترسی به نمک یددار در مقابل این عوارض بی شمار مصون هستند و شیوع گواتر در کلیه استانهای کشور به نحو چشمگیری کاهش داشته است که نشان دهنده دریافت کافی ید می باشد. موفقیت های بدست آمده در برنامه پیشگیری و کنترل اختلالات ناشی از کمبود ید در ایران مبین این واقعیت است که برنامه مبارزه با کمبود ید از طریق یددار کردن کلیه نمک ها بسیار موثر است. از آنجایی که پایش هر برنامه مداخله گر برای تامین سلامت جامعه، به منظور اطمینان از اهداف کلی و جزیی برنامه ضروری است، در برنامه پیشگیری و مبارزه با اختلالات ناشی از کمبود ید نیز، به منظور اطمینان از کفایت دریافت ید افراد جامعه، پایش منظم و دوره ای میانه ید ادرار در جمعیت در معرض خطر از اهمیت ویژهای برخوردار است.
 
 
حصول اطمينان از دريافت يد در جامعه
 
هدف اختصاصی:
حفظ ميانه يد ادرار دانش آموزان 10-8 ساله در طيف 20-10 ميكرو گرم در دسي ليتر بنحوي كه بيش از 50% نمونه هاي يدادرار بالاتر از 10 ميكروگرم در دسي ليتر باشد.
1.       آموزش كاركنان
2.       تعيين ميزان يد ادرار دانش آموزان
3.       پايش و ارزشيابي برنامه
4.       تعيين شاخص ها و ارائه گزارش نهايي پايش ادواري
5.       ارائه راهكار هاي كاربردي جهت ارتقاء كيفيت برنامه
 
 
گزارش بررسي آماري يد ادرار دانش آموزان 10-8 ساله مدارس تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني تهران سال تحصيلي 1391-90 
تعداد نمونه
 
239
ميانگين
 
18.12
ميانه
 
16.73
حداقل
 
5.23
حداكثر
 
51.7
ميانه ید ادرار كمتر از 2 ميلي گرم در دسي ليتر
 (کمبود شدید ید)
0
میانه ید ادرار 9/4-2ميلي گرم در دسي ليتر
 (کمبود متوسط ید)
0
میانه ید ادرار9/9 -5ميلي گرم در دسي ليتر
 (کمبود خفیف ید)
17%
میانه ید ادرار9/19 -10ميلي گرم در دسي ليتر
 (وضعیت مناسب دریافت ید)
51%
میانه ید ادرار 9/29 -20 ميلي گرم در دسي ليتر
وضعیت بیش از نیاز دریافت ید) 
23%
میانه ید ادرار بالاتر از 30 ميلي گرم در دسي ليتر
 (وضعیت بسیار زیاد دریافت ید)
9%
 
 
تغذیه در سنین مدرسه
 
نیازهای تغذیه ای در سنین مدرسه
- انرژي: در دوران دبستان رشد كودكان بصورت نسبتا يكنواخت ادامه دارد و سال هاي آخر دبستان مقارن با شروع جهش رشد به ويژه در دختران است. بنابراين، تامين انرژي مورد نياز در اين سال ها بسيار ضروري است. ميزان انرژي مورد نياز كودكان مدرسه اي، به دليل تفاوت در اندازه بدن، ميزان تحرك و سرعت رشد آنها متفاوت است و هر چه ميزان تحرك و فعاليت بدني دانش آموز بيشتر باشد طبعا به انرژي بيشتري نياز دارد، كربوهيدراتها كه عمدتا در نان و غلات وجود دارد و هم چنين ، چربي ها منابع تامين كننده انرژي در تمام سنين از جمله سنين مدرسه هستند. در صورتي كه انرژي مورد نياز از اين منابع تامين نشود، پروتئين مصرفي كه بايد صرف رشد و ترميم بافتهاي بدن شود به مصرف توليد انرژي ميرسد. زماني كه بعلت كمبود دريافت انرژي. منابع پروتئيني صرف توليد انرژي مي شوند، از وظيفه اصلي خود كه رشد سلول و ترميم بافتها است باز مي مانند و نهايتا رشد كودك مختل مي شود. برای تامین انرژی مورد نیاز کودکان سنین مدرسه باید از گروه نان و غلات مانند نان، برنج، ماکارونی و... در برنامه غذایی روزانه آنها گنجانیده شود. مصرف بیسکویت، کیک، کلوچه و شیرینی ها که معمولاً به عنوان میان وعده مصرف می شوند بخشی از انرژی مورد نیاز کودک را تامین می کنند. تنقلاتی مانند برنجک و گندم برشته نیز در تامین انرژی روزانه این کودکان نقش دارند. چربی ها مانند کره، خامه، سرشیر برای کودکان مدرسه ای منبع تامین انرژی هستند و باید در برنامه غذایی در حد متعادل گنجانیده شوند.
نتایج مطالعات مختلف نشان داده است بسیاری از بیماری های دوران بزرگسالی مانند بیماری های قلبی عروقی، افزایش فشار خون، بعضی از سرطان ها، افزایش چربی خون و دیابت به نحوه تغذیه مرتبط است و چون عادات غذایی از کودکی شکل می گیرد بنابراین اصلاح عادات غذایی این دوران می تواند از بروز این بیماری ها در بزرگسالی پیشگیری کند.
 
 
 
- پروتئين: پروتئين براي نگهداري ، ترميم و ساخت بافت ها و سنتز سلول ها مورد نياز است. ترکیبی از پروتئين حيواني وگياهي به شرطی كه انرژي دريافتي کودک كافي باشد می تواند نیاز بدن را برای رشد تامین نماید. توصیه می شود پروتئین حیوانی (شیر، گوشت، تخم مرغ و...) که پروتئین با کیفیت خوب محسوب می شود و اسیدهای آمینه ضروری را برای رشد سلول ها تامین می کنند در برنامه غذایی روزانه کودکان سنین مدرسه گنجانیده شود. در صورتی که میان وعده از نان و تخم مرغ، ساندویچ مرغ، کتلت، انواع کوکوها (سیب زمینی، سبزی و...)، شیر و کیک به عنوان میان وعده مصرف شود بخشی از پروتئین موردنیاز کودکان این سنین تامین می شود.
 
-ويتامين ها و املاح:اين ريزمغذي ها در واكنش هاي متابوليك نقش حياتي دارند و از طريق برنامه غذايي روزانه بايد به بدن برسند . نياز به ويتامين ها و املاح اغلب متناسب با انرژي دريافتي و يــا سايــر مواد مغذي است. برخي از ويتامين ها و املاح در دوران رشد نقش اساسي دارند و كمبود آنها مــوجب اختلال رشد كودكان ميشود . شايعترين كمبودويتامين ها در اين سنين كمبود ويتامين هاي A و D و شايعترين كمبود املاح، كمبود يد، آهن و كلسيم ميباشد.
 
  •  ويتامين D:اين ويتامين در جذب و متابوليسم كلسيم نقش حياتي دارد. با توجه به اينكه دانش آموزان در سنين رشد هستند كمبود ويتامين D بعلت اختلال در جذب كلسيم مي تواند رشد استخواني آن ها را مختل كند. مهمترين منبع تامين ويتامين D نور مستقيم خورشيد است. بنابراین کودکانی که کمتر از نور مستقیم آفتاب استفاده می کنند با کمبود ویتامین D مواجه شده و بدنبال آن کمبود کلسیم در آنها بروز می کند. تشويق دانش آموزان به ورزش و بازي در فضاي باز و استفاده از نور خورشيد موجب مي شود ويتامين D مورد نياز در بدن آنها سنتز شده و در نتيجه از اختلالات ناشي از كمبود كلسيم جلوگيري شود.
 
  • يد: يد ماده اصلي در ساختمان هورمونهاي تيروئيدي است كه تنظيم متابوليسم بدن را بعهده دارند. نياز به يد در دوران رشد يعني كودكي ، سنين مدرسه و بلوغ حياتي است. كمبود يد در دوران جنيني موجب ناهنجاريهاي مادرزادي، مانند كرولالي ، عقب ماندگي رشد مغزي و جسمي ميشود. حتي كمبود يد خفيف ميتواند موجب كاهش بهره هوشي و قدرت يادگيري كودكان بشود. بهترين راه پيشگيري از كمبود يد ، مصرف نمك غني شده با يد است.  
  • آهن: نياز به آهن در دوران رشد افزايش مي يابد. آهن مورد نياز روزانه در يك كودك 10 ساله براي تامين ذخاير و متابوليسم بدن به اندازه نياز يك مرد بالغ است. بهترین نوع آهن قابل جذب در گوشت ها(قرمز، سفید، جگر و...) وجود دارد. در صورتیکه منبع آهن دریافتی روزانه از حبوبات، غلات، سبزی ها، تخم مرغ و... باشد باید به دریافت کافی ويتامين C بــه عنــوان افزايش دهنده جذب آهن توجه شــود. انواع ميوه هاي تازه بخصوص مركبات، سبزي هاي تازه (مثل سبزي خوردن) فلفل سبز دلمه اي، كلم و گل كلم منابع ويتامين C مي باشند در نتيجه مصرف ســالاد بــــه همراه غذا و مصرف ميوه يا آب ميوه پس از غذا جذب آهن غذا را افزايش مي دهد.  
  • كلسيم: كلسيم علاوه بر تاثير مستقيم بر استحكام دندانها و استخوانها براي رشد استخوانهاي جديد نيز ضروري است. دريافت كافي كلسيم از برنامه غذايي روزانه در سنين مدرسه و بلوغ براي حفظ تراكم طبيعي استخوانها و جلوگيري از پوكي استخوان در بزرگسالي حائز اهميت است. مهمترين منبع تامين كلسيم شير و فرآورده هاي آن مي باشد. بنابراين ، كودكان و دانش آموزاني كه از اين گروه به مقدار كافي استفاده نمي كنند در معرض خطر كمبود كلسيم قرار دارند. به خصوص اگر وجود عادات بد غذايي از جمله نوشيدن نوشابه هاي گازدار نيز به آن افزوده شــود. نوشابه هاي گـــاز دار بــه دليل وجود فسفر زياد در جذب كلسيــم اختلال ايجاد مي كنند. ميان وعده هايي كه بخشي از كلسيم مورد نياز كودكان را تامين مي كنند عبارتند از: بستني، نان و پنير، شير، ماست ميوه اي و ....
 
اهميت صرف صبحانه:مطالعات دهه اخير نشان داده است كه تغذيه صحيح در قدرت يادگيري كودكان موثر است و نخوردن صبحانه ميتواند اثرات منفي بر يادگيري آنها داشته باشد. اگر مدت زمان ناشتا يي طولاني شود، نگهداري قند خون در سطحـي كــه مغــز قادر به فعاليت طبيعي خود باشد مختل شده و يادگيري و تمركز حواس كمتر مي شود.
نخوردن صبحانه در صورتي كه تداوم يابد وتبديل به عادت شود خود علاوه بر عوارض فوق موجب كمبود دريافت سايرمواد مغذي مورد نياز فرد مي شود. با حذف صبحانه از وعده هاي غذائي مواد مغذي كه در اين وعده دريافت مي شود، در وعده هاي ديگر جايگزين نخواهد شد و در نتيجه كمبود كالري، ويتامين ها و املاح ايجاد مي شود.
براي اينكه كودكان سنين مدرسه اشتهاي كافي براي خوردن صبحانه داشته باشند توجه به نكات زير ضروري است:
1-      شام در ساعات ابتداي شب صرف شود و حتي الامكان كودكان شب در ساعت معين و ترجيحا" زود بخوابند.
2-      صبح زودتر بيدار شده پس از شستن دست و صورت، كمي نرمش نمايند تا براي صرف صبحانه اشتها پيدا كنند.
3-      والدين صبحانه را به عنوان يك وعده غذايي مهم تلقي كنند و همگي به دور يك سفره به صرف صبحانه بپردازند تا تشويقي براي كودكان باشند.
 
نمونه هايي از صبحانه كامل و مقوي:
- فرني (آرد برنج يا آرد گندم + شير + شكر)
- شير برنج، حليم وعدسي كه اغلب مورد علاقه كودكان اين سنين هستند و از ارزش غذايي بالايي نيز برخوردارند.
- نان و پنير و گردو، نان و تخم مرغ، نان و كره و مربا، نان و كره و خرما، همراه با يك ليوان شير.
- فرآورده هاي غلات مثل شيرين گندمك و كورن فلكس همراه با شير
 
ميان وعده ها:  كودكان سنين مدرسه علاوه بر سه وعده غذاي اصلي به دو ميان وعده در صبح و عصر نياز دارند. در اين سنين، كودكان بايد هر 4 تا 6 ساعت براي نگهداشتن غلظت قند خون در حد طبيعي، غذا بخورند تا فعاليت سيستـم عصبــي و عملكــرد مغز در حد مطلوب باقي بماند.
دانش آموزان بايد بدانند آنچه كه مي تواند نيازهاي آنها را تامين كند موادي چون چيپس، پفك و ساير تنقلات كم ارزش غذايي نيست بلكه ميان وعده اي است كه از يك يا چند گروه اصلي غذايي تهيه شده باشد. نمونه هايي از ميان وعده هاي مغذي عبارتند از:
1-      ميوه هاي خشك شامل: انجير خشك، توت خشك
2-      انواع مغزها شامل: بادام، پسته، گردو، فندق و برگه زردآلو
3-       انواع ميــوه ها نظير سيب، پرتقال، نارنگي، هلو، زردآلود، انگور ، ليمو شيرين، و ...
4-      سبزي ها شامل هويج، كاهو، خيار
5-      انواع لقمه هاي خانگي مثل: نان و پنير و گردو ، نان و تخم مرغ، نان و پنير و خيار ، نان و پنير و گوجه فرنگي، نان و پنير و سبزي ، انواع كوكو و كتلت ، نان و حلوا شكري، نان و پنير و خرما
6-      شير و فرآورده هاي آن
 
عرضه مواد غذایی در بوفه مدرسه:
انواع مواد غذایی که در بوفه مدارس عرضه می شود نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت دانش آموزان و ایجاد عادات غذایی مناسب در آنها دارد. مراقبین بهداشت در مدارس، معلمین و مسئولین مدرسه باید فعالانه برخورد نموده و از عرضه موادی که ارزش غذایی ندارد مثل انواع پفک، یخمک، آدامس، شکلات و هر نوع محصولات غذایی بدون بسته بندی، فاقد پروانه ساخت، کد بهداشتی و نداشتن تاریخ مصرف جلوگیری کنند. ضمن آموزش به مسئول بوفه، عرضه موادی مثل ساندویچ نان و پنیر، نان و تخم مرغ (که به طریق بهداشتی تهیه و بسته بندی شده است)، شیر، بیسکویت و کیک هایی که کد بهداشتی و پروانه ساخت دارند، انواع تنقلات سنتی (نخودچی، کشمش، خرما، انواع خشکبار)، انواع میوه ها که کاملاً شسته شده است، انواع آب میوه های بسته بندی شده و بهداشتی و دوغ را تشویق نمایند. حتی آنها می توانند زمینه عرضه غذای گرم مثل عدسی، خوراک لوبیا و انواع آش ها را در مدرسه فراهم کنند، این تجربه در برخی از مدارس اجرا شده و با استقبال دانش آموزان و والدین آنها همراه بوده است.
 
رفتار هاي تغذيه اي نامطلوب در كودكان سنين مدرسه و توصيه هاي كاربردي براي اصلاح آن
 
- خودداري از خوردن گوشت: برخي از كودكان سنين مدرسه از خوردن گوشت امتناع مي ورزند در حالي كه مصرف گوشت بعنوان منبع عمده پروتئين با كيفيت خوب، آهن و روي حائز اهميت است. لازم است به مادران توصيه شود در غذاهايي كه مورد علاقه كودك است از گوشت چرخ شده استفاده كنند مانند ماكاروني ، كتلت، همبرگر و كباب كه در منزل تهيه شود و يا استفاده از گوشت چرخ شده در پيتزا واملت گوشت .
 
- خودداري از مصرف گروه شير و لبنيات: ميزان نياز به گروه شير و لبنيات در سنين مدرســه 3-2 واحد مي باشد. اگر دانش آموز علاقه اي به خوردن شير ساده ندارد مي توان شير طعم دار را به او توصيه كرد. مثلا" مقدار كمي پودر كاكائو (در حد يك قاشق مربا خوري در يك ليوان شير و يا عسل) به شير اضافه نمود تا طعم آن تغيير كند. مقدار زياد كاكائو به علت داشتن اگزالات از جذب كلسيم شير جلوگيري مي كند. مي توان شير را در قالب غذاهايي مثل فرني و شير برنج به كودكان داد و يا از فرآورده هاي شير مانند ماست، پنير و كشك در وعده صبحانه، ناهار و شام يا بستني در ميان وعده استفاده نمود. افراط بيش از حد در خوردن شير نيز به اين دليل كه جايگزين ساير غذاهاي اصلي مي شود، كودك را در معرض خطر كمبود هاي تغذيه اي بخصوص كمبود آهن قرار مي دهد.
 
- خودداري از مصرف سبزي ها: معمولا كودكان در اين سنين تمايلي به مصرف سبزي هاي تازه ندارند. به مادران توصيه كنيد كه سبزي هاي خام مثل هويج، گوجه فرنگي، كاهو، گل كلم و سبزي هاي پخته مثل چغندر پخته (لبو) نخود فرنگي ، لوبيا سبز، كدو حلوايي را به عنوان ميان وعده به كودكان بدهند.
 
- افراط در مصرف شكلات و شيريني: مصرف بي رويه شكلات و شيريني موجب بي اشتهايي و سيري كاذب در كودكان شده، آن ها را از مصرف وعده هاي اصلي غذايي باز مي دارد در نتيجه موجب اختلال رشد آنها خواهد شد. به والدين توصيه كنيد حداقل، در منزل از نگهداشتن شكلات و شيريني خودداري كنند و به اين ترتيب، دسترسي دائمي كودكان به اين خوراكي ها را كاهش دهند. از دادن شكلات و شيريني بعنوان جايزه خودداري كنند و با تنظيم يك برنامه منظم، تعداد شكلات و شيريني كـه دانش آموز در طول روز مصرف مي كند را كنترل نمايند همچنين دانش آموزان را به خوردن ميان وعده هاي مغذي ترغيب نمايند. براي جلوگيري از خراب شدن دندان ها بايد به كودكان آموزش داد كه پس از خوردن مواد قندي و شيريني بويژه شكلات ها و آب نبات هايي كه به سطح دندان مي چسبند ، دهان و دندان هاي خود را با آب و حتي الامكان مسواك شستشو دهند.
 
-مصرف بي رويه تنقلات غذايي كم ارزش: متاسفانه برخي از تنقلات تجاري مثل انواع پفك و چيپس به طور بي رويه توسط كودكان و دانش آموزان مصرف مي شود. نتايج بررسي كشوري سال 1377 كه توسط دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت انجام شده نشان داده است كه 50 در صد كودكان 12-6 ماهه و 90 درصد كودكان 1 تا 2 ساله هر روز پفك مي خورند. خــوردن پفـــك بخصوص قبل از وعده هاي غذايي بدليل ايجاد سيري كاذب كــودكــان را از خــوردن وعده هاي اصلي كه بايد مواد مغذي مورد نياز براي رشد را تامين كند باز مي دارد. از سوي ديگر نمك زياد آن ذائقه كودك را به خوردن غذاهاي شور عادت مي دهد. انــواع چيپس ها علاوه بر شور بودن، به دليل چربي زيادي كه دارند موجب چاقي بي رويه كودكان مي شوند. مطالعات متعددي رابطه بين خوردن مواد شور در كودكي و افزايش فشار خون در دوران بزرگسالي را به اثبات رسانده است. نوشيدن بي رويه نوشابه نيز بويژه همراه با غذا علاوه بر سيري كاذب، جذب مواد مغذي مانند كلسيم را مختل مي كند.

 

 

 

 

تاریخ انتشار : 1390/02/19 | تاریخ بروزرسانی : 1392/03/26 |
نقشه سایت | تماس با ما | سیاست حفظ اسرار
کليه حقوق اين وب سايت متعلق به معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران ميباشد