کاربر میهمان به سایت ما خوش آمدید ورود ثبت نام
منوي سايت
جستجو سریع
کلمه کلیدی :
ترتیب چیدمان
ترتیب نمایش بر اساس

 

شواهد موجود در شاخصهاي سلامت كشورها حاكي از گذار اپيدميولوژيك از حوزه بيماريهاي واگير به سمت بيماريهاي غير و اگير است و در اين ميان مباحث غذا و  تغذيه از مهمترين عوامل قابل طرح مي باشد . همين شواهد مبين آن است كه بسياري از اين كشورها از جمله جمهوري اسلامي ايران دوران گذار در الگوهاي غذا و تغذيه اي را به سرعت طي مي كنند. به طوري كه از يك سو كم خوري و كمبود دريافت به شكل سوء تغذيه پروتئين ، انرژي و كمبود ريزمغذي ها بويژه کمبود آهن ،روي ،کلسيم و ويتامين هاي A و D در کشور شايع شده و از سوي ديگر همگام با شهري شدن ، تغيير در سبك زندگي ، تغييرات الگوي مصرف غذا ، کاهش تحرك فيزيکي و زندگي ماشيني روند بيماري هاي متابوليك از جمله چاقي ، بيماري هاي قلبي و عروقي، ديابت ، سرطان ها و ... روبه گسترش و هشدار دهنده است . به همين جهت مديريت برنامه ها و الگوهاي رايج  تغذيه اي بايد مداخلاتي را براي كاهش سوء تغذيه و كمبود ريزمغذي ها در كنار مداخلاتي براي اصلاح الگوي مصرف غذا، مبارزه با بيش خواري و بدخواري و بهبود شيوه زندگي طراحي و به اجرا گذارد. اين مهم اختصاصا با آموزش و توصيه به گروهاي هدف امکانپذير نبوده و مستلزم طراحي يک ساختارو نظام هوشمند است که به طور مستمر وضعيت موجود و سيستم ارائه خدمات را مراقبت نموده و موجبات ارتقاء شاخصهاي آنرا فراهم آورد.
 
فهرست مطالب:
اهداف کلی و اختصاصی
استراتژی ها
عملکرد و آمار
آموزش عمومی
ارتقاء فرهنگ و سواد تغذیه ای اقشار جامعه
اهداف اختصاصی : 
  1. بهبود وضعیت تغذیه در اماکن عمومی نظیر سرباز خانه ها، رستوران ها ، مهد کودک ها و مراکز شبانه روزی
  2. ارتقاء سطح آگاهی کارکنان شاغل در مراکز عمومی تهیه و توزیع غذا در خصوص اصول تغذیه صحیح
  3. ارتقاء دانش و نگرش پرسنل بهداشتی در خصوص الگوی صحیح مصرف روغن ها
  4. ارتقاء دانش عمومی جامعه در خصوص الگوی صحیح مصرف روغن ها
  1. تهیه و تدوین مطالب آموزشی
  2. آموزش به کارکنان بهداشتی
  3. آموزش به مراجعین به واحد های بهداشتی درمانی
  4. آموزش به متصدیان صنوف تهیه و توزیع مواد غذایی و اماکن عمومی طبخ غذا
  5. نظارت ، پایش و ارزشیابی اجرای برنامه ها 

 عملکرد و آمار

 

 

آموزش عمومی

 

 

 

 

 

 

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران

 

معاونت بهداشت

 

واحد بهبود تغذیه جامعه

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسته آموزشی ارتقاء فرهنگ و سواد تغذیه ای

 

 

 

 

 

 

 

 

پاییز 1390

 

 

 


 

مقدمه

خوشبختانه در زندگی مدرن و پیشرفته امروزی بسیاری از بیماریهایی که در قبل شیوع زیادی داشته و موجب معلولیت و حتی مرگ و میر در بین گروههای مختلف جامعه بخصوص کودکان، سالمندان و سایر گروههای آسیب پذیر
می گردید، از بین رفته و یا شیوع آنها کاهش چشمگیر داشته است. اما به جای آنها یکسری بیماریهای جدید جایگزین شده که نه تنها کم اهمیت تر از بیماریهای گذشته نیست بلکه به مراتب پرمخاطره تر و صعب العلاج تر از آنهاست، در ضمن مرگ و میر ناشی از این اختلالات نیز بسیار گسترده تر و شایع تر است این بیماریها که در واقع باید آن ها را بیماریهای تمدن نامید و طیف وسیعی از بیماریها را در بر می گیرد رو به افزایش است و هر ساله میلیون ها نفر از جوامع مختلف جهان از جمله کشور ما قربانی این بیماریها می شوند. امروزه اختلالاتی از قبیل افزایش چربی های نامطلوب خون، افزایش فشارخون، عوارض قلبی
عروقی، سرطان، دیابت، چاقی، بیماریهای تنفسی و بسیاری عوارض دیگر، شیوع چشمگیری داشته و حتی در بین برخی از جوانان نیز دیده        می شود. این بیماریها موجب افزایش معلولیت، از کارافتادگی و مرگ و میر در کشورهای مختلف می شود. هر ساله میلیون ها نفر به علت ابتلاء به عوارض فوق از کار روزانه برکنار شده و مجبور می شوند در خانه یا بیمارستان بستری شده و یا جان خود را در جوانی یا میانسالی از دست می دهند و این موضوع علاوه برفشارهای روانی فراوانی که برای نزدیکان این افراد به بار می آورد، موجب بروز خسارت های بسیاری نیز در جامعه می شود.

پیشرفت تمدن و صنعتی شدن بسیاری از جوامع، دگرگونی های چشمگیری را در شیوه زندگی افراد در پی داشته که مهمترین آنها تغییر الگو، عادات و آداب و سنین غذایی و کاهش شدید فعالیت بدنی است.

از تغییرات در الگوی غذایی کشور ما، جایگزینی غذاهای سنتی معمول با غذاهای آماده فرآوری شده است. غذاهای سنتی جای خود را به غذاهای آماده ای مانند انواع پیتزا، همبرگر و ساندویچ داده است و آشامیدنی های مصرفی منحصراً نوشابه های گازدار و آب میوه های صنعتی شده اند.

اینگونه غذاهای آماده به علت دارا بودن چربی، نمک زیاد و انواع سس های چرب و نیز مواد شیمیایی افزودنی از قبیل رنگ، اسانس و نگهدارنده های مختلف برای سلامت انسان مفید نبوده و بروز اختلالات و عوارض وخیم و صعب العلاج را در پی دارد.

 

شناخت گروه های اصلی غذایی

تغدیه سالم شرط اساسی سلامت انسان است اگر چه کمبود دریاقت مواد غذایی و بیماری هایی که از سوء تغذیه ناشی می شوند از مشکلات اساسی  بهداشتی و سلامت جامعه ماست.

امروزه با پیشرفت علم دانشمندان و محققین علوم بالینی به این نتیجه رسیده اند که بین برنامه غذایی افراد و بعضی بیماری ها مثل بیماری های قلبی عروقی و بعضی از انواع سرطان ها و مرض دیابت نوع دوم که ناتوانی و مرگ زودرس را برای افراد به دنبال دارد، ارتباط وجود دارد. به همین دلیل تنظیم کردن یک رژیم مناسب غذایی روزانه ای که همه ما مصرف می کنیم باید از کفایت تغذیه ای برخوردار باشد. یعنی:

*    متعادل باشد یعنی انواع مختلفی از مواد غذایی به تناسب با یکدیگر در غذا موجود باشند به نحوی که مصرف یک نوع ماده مغذی به مقدار زیاد سبب حذف سایر مواد مغذی دیگر نشود .

*       متنوع باشد یعنی از غذا های مختلف گروه های غذایی در هرم راهنمای غذایی استفاده شود.

*    اعتدال در غذا خوردن رعایت شود. در واقع غذای خوب و بد وجود ندارد غذاهایی که میزان بالایی چربی، شکر و نمک دارند بایستی در مقادیر و دفعات کمتری نسبت به غذاهایی که از مواد غذایی غنی هستند، مصرف شوند.

*       کالری دریافتی را در غذای روزانه کنترل شود. بیشتر سعی شود از غذا هایی که کفایت تغذیه ای بالایی دارند، استفاده شود.

موضوع مورد بحث ما راجع به راهنمای غذایی روزانه و هرم راهنمای غذایی برای تنظیم یک رژیم غذایی است. با استفاده از هرم غذایی می توانیم کفایت تغذیه ای بالایی را داشته باشیم .

شکل هرم غذایی طوری طراحی شده که قاعده آن یعنی پایین هرم شامل غلات است و توجیه می کند که باید بیش از هر غذای دیگر غذاهای غله ای را مصرف کنیم. گروه های بعدی گروه سبزی ها و گروه های میوه ها هستند و بالای آنها گروه های گوشت ها و شیر و لبنیات قرار گرفته اند که از نظر مواد مغذی مثل پروتئین متراکم هستند و منابع بسیار مهمی از ویتامین ها و مواد مغذی دیگر می باشند. چربی ها و شیرینی ها فقط مثلث کوچکی را در بالای هرم اشغال کرده اند و این بدان معنی است که بایستی آنها را به مقدار کم مصرف کنیم و برای ارتقاء سلامت مورد نیاز نیستند. ادویه ها ، قهوه و چای و نوشابه های گازدار هم در هرم جایی ندارند .

 

زیبایی هرم ساده بودن آن است و افراد به راحتی می توانند غذاهای موجود در هر گروه غذایی را جانشین هم بکنند مثلا می توان پنیر را بجای شیر و حبوبات  و آجیل را بجای گوشت مصرف نمود .

 هرم راهنمای غذایی بر 5 گروه غذایی تاکید می کند هر کدام از این گروه های غذایی تعدادی از مواد مغذی و نه همه آنها را برای ما فراهم می کنند. باید بخاطر داشته باشیم که غذاهای یک گروه غذایی نمی توانند بجای غذاهای گروه دیگر مصرف شوند و هیچکدام از گر وه های غذایی هرم از گروه دیگر مهم تر نیستند. در اقع ما انسان ها برای سلامت خودمان به همه گروه های غذایی هرم نیاز داریم .

 

 

هرم راهنمای غذایی:

                               



 گروه نان وغلات

 

گروه نان و غلات تأمين كننده انرژي، ویتامین های گروه B و پروتئین هستند. هر یک از اشکال زیر نشان دهنده یک سهم از این گروه است و لازم است روزانه 11- 6 سهم از این گروه مصرف شوند.

*      نکات مهم در استفاده از گروه نان و غلات:

ü      بهتر است برنج را بصورت کته مصرف کنید.

ü      برای کامل کردن پروتئین گروه نان و غلات بهتر است آنها را بصورت مخلوط با حبوبات مصرف کنید (مثلاً عدس پلو، باقلاپلو، عدسی با نان و ...)

 

ü      توصيه مي شود نان مصرفي به شكل روزانه تهيه گردد. اگر امكان چنين كاري نيست بايد نان بشكل اصولي قبل از قرار دادن در داخل نايلون تميز، خنك گردد زيرا در غير اينصورت نان داغ در داخل نايلون اصطلاحاً عرق كرده و با توجه به رطوبت حاصل از تعريق ممكن است كپك بزند. بعد از خنك كردن نان مي توان آن را در داخل نايلون تميز قرار داد و در فريزر به مدت بيشتري نگهداري كرد.

 

ü      بايد از نانهايي استفاده شود كه بجاي جوش شيرين در تهیه و تولید آنها از خمیر مایه استفاده شده باشد.مصرف نان تهیه شده از جوش شیرین مي تواند عوارض متعددي نظير ناراحتي هاي گوارشي، كاهش جذب آهن و در نتيجه كم خوني فقر آهن و ... به همراه داشته باشد.

 

ü      بیشتر از نان های حاوی سبوس (مثل نان جو و سنگک) استفاده کنید.

 

 

 

گروه میوه ها

 

مواد غذایی گروه ميوه ها تأمين كننده املاح، ويتامين ها و فیبر می باشند. هر یک از اشکال زیر نشان دهنده یک سهم از گروه میوه ها می باشد و لازم است روزانه  4-2 سهم از گروه میوه ها مصرف گردد.


 

 گروه سبزیجات

 

گروه سبزيها تأمين كننده املاح، ويتامين ها و فیبر می باشند. هر یک از اشکال بالا نشان دهنده یک سهم از گروه سبزی ها می باشد و لازم است روزانه  5-3 سهم از گروه سبزیها مصرف شود.

 

 

نکات مهم در استفاده از گروه های میوه ها و سبزیجات:

ü      روزانه یک سهم یا بیشتر از میوه ها و سبزی های غنی از ویتامین ث مثل سبزی های برگی، گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای و مرکبات و حداقل یک روز در میان یک سهم از میوه ها یا سبزی های غنی از ویتامین آ نظیر سبزی ها و میوه های به رنگ زرد، نارنجی، قرمز و سبز تیره و سبزی های برگی  مصرف کنید.

 

ü      قبل از مصرف سبزی ها و میوه ها آنها را بدقت بشویید و ضدعفونی کنید.

ü      برای شستن سبزی ها پس از پاک کردن و شستشوی اولیه ابتدا آنها را در 5 لیتر آب ریخته و نصف قاشق چایخوری (5 قطره) مایع ظرفشویی به آن اضافه کرده به هم بزنید. پس از 5 دقیقه سبزی را از روی کفاب جدا کنید و آن را با آب سالم بشویید. این کار برای جدا شدن تخم انگل از سبزی ها ضرورت دارد. برای ضدعفونی نمودن، نصف قاشق چایخوری پودر پرکلرین را در 5 لیتر آب ریخته، سبزی را 5 دقیقه در آن قرار دهید، مجدداً با آب سالم بشویید و مصرف نمایید.

 

ü