پیام معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران درخصوص روز جهانی تیرویید و آغاز هفته اطلاع‌رسانی آن

به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ دکتر علیرضا اولیائی منش، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در پیامی به مناسبت روز جهانی تیرویید و آغاز هفته اطلاع‌رسانی آن نوشت: امروزه بیماری‌های تیرویید به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌پیشگیری از بروز اختلالات قلبی_عروقی، متابولیک و باروری و به‌عنوان یک چالش عمده در نظام‌های سلامتی در سراسر جهان شناخته می‌شوند.

 شیوع بالای این بیماری‌ها و عوارض گسترده آن‌ها، بار سنگینی بر سلامت عمومی تحمیل می‌کند. اختلال در عملکرد این غده کوچک می‌تواند منجر به مشکلات جدی از جمله پرفشاری خون، دیابت نوع ۲ و چاقی شود که از عوامل اصلی مرگ و میر در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه هستند. عدم تعادل در هورمون‌های تیرویید منجر به بروز طیف وسیعی از اختلالات می‌شود.

شایع‌ترین این اختلالات شامل: کم‌کاری تیرویید با علائمی چون خستگی مفرط، افزایش وزن، افسردگی، عدم تحمل سرما و اختلال در حافظه و پرکاری تیرویید با عوارضی مانند: تپش قلب، کاهش وزن ناگهانی، اضطراب، لرزش دست‌ها و تعریق بیش از حد و همینطور گواتر و ندول‌های تیرویید موجب ایجاد تورم در گردن، اختلال در بلع و تنفس.

بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت و مطالعات معتبر، حدود ۷۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان با نوعی از اختلالات تیرویید دست و پنجه نرم می‌کنند که ۶۰ درصد آن‌ها از بیماری خود بی‌اطلاع هستند. شیوع جهانی کم‌کاری تیرویید به‌طور متوسط بین ۲ تا ۵ درصد (و در برخی مناطق تا ۱۲ درصد) و پرکاری تیرویید حدود ۰.۵ تا ۲ درصد جمعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در ایران، شیوع اختلالات تیرویید به‌ویژه در میان زنان نگران‌کننده است. مطالعات کشوری نشان می‌دهد که شیوع پرکاری تیرویید بالینی ۰.۳۲ درصد (۰.۴۴٪ در زنان و ۰.۲٪ در مردان) است. همچنین شیوع کم‌کاری تیرویید در برخی مطالعات تا ۹.۴۷ درصد نیز گزارش شده است. از سوی دیگر، خوشبختانه برنامه غربالگری نوزادان موفق شده است بروز بیماری کم‌کاری تیرویید دوران نوزادی را به ازای هر 1000 تولد نوزاد زنده 2 مورد بیمار را شناسایی کند. عوامل متعددی در بروز اختلالات تیرویید نقش دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: کمبود یا دریافت بیش از حد ید، بیماری‌های خودایمنی مانند تیروییدیت هاشیموتو و بیماری گریوز، سابقه خانوادگی و ژنتیک، جنس مونث (به‌ویژه بالای ۳۰ سال و در دوران یائسگی) ۴ تا ۱۰ برابر بیشتر از مردان در معرض خطر هستند، مصرف دخانیات و استرس.

25 می میلادی (4 خردادماه شمسی) روز جهانی تیرویید و آغاز هفته اطلاع‌رسانی آن، که از سال ۲۰۰۸ توسط انجمن تیرویید اروپا پایه‌گذاری شده است، موجب محقق شدن اهداف افزایش آگاهی عمومی، ترویج غربالگری زودهنگام، دسترسی عادلانه به درمان و کاهش چشمگیر عوارض ناشی از عدم تشخیص به‌موقع خواهد شد. بسیاری از بیماران سال‌ها با علائمی نظیر خستگی مزمن، نوسانات خلقی و تغییرات وزن زندگی می‌کنند بدون آنکه بدانند منشأ آن اختلال تیرویید است. آگاهی‌بخشی در مورد این علائم خاموش و مراجعه به پزشک برای انجام یک آزمایش ساده خون (TSH) می‌تواند از بروز عوارض جبران‌ناپذیر جلوگیری کند. موفقیت در درمان بیماری‌های تیرویید، به‌ویژه کم‌کاری تیرویید، نیازمند پایبندی به مصرف دارو (مانند لووتیروکسین) و پیگیری منظم انجام آزمایش‌ها برای تنظیم دوز دارو است. قطع خودسرانه دارو می‌تواند به سرعت علائم بیماری را بازگردانده و خطر عوارض قلبی_عروقی را افزایش دهد. غربالگری کم‌کاری تیرویید نوزادان یک مداخله حیاتی سلامت محسوب می‌شود. تشخیص زودهنگام در ۳ تا ۵ روز اول تولد، تنها راه پیشگیری از عقب‌ماندگی ذهنی و اختلال در رشد است. خوشبختانه در ایران، با انتخاب این رویکرد طی 2 دهه‌ی اخیر، موارد بروز عقب‌ماندگی ذهنی به شدت کاهش پیدا کرده است. بی‌توجهی به درمان اختلالات تیرویید می‌تواند عواقب خطرناکی نظیر آریتمی، نارسایی قلبی، حمله قلبی و سکته مغزی (به‌ویژه در پرکاری تیرویید)، پوکی استخوان شدید و افزایش خطر شکستگی‌ها (در پرکاری تیرویید)، ناباروری، سقط مکرر، زایمان زودرس و تولد نوزاد کم‌وزن، افسردگی شدید، آسیب اعصاب محیطی و اختلال در عملکرد شناختی و در مواردی میتواند به اغمای میکزدم (در کم‌کاری تیرویید) یا طوفان تیروییدی (در پرکاری تیرویید) که تهدیدکننده زندگی است، منجر شود.

دکتر علیرضا اولیائی‌ منش

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران